گروه زمین شناسی و محیط زیست کرمان

پيدايش نوروز وموقع تحويل سال

پيدايش و نامگذاري برج هاي دوازده گانه سال وهفته

«اوست (خدا)كه خورشيد را درخشان و ماه را تابان آفريدو براي ماه منزل هايي معين فرمود تا شما عدد سالها و حساب زمان را بياموزيد.» آيه شريفه5-سورهيونس

براي بوجود آمدن و تقسيم بندي سال به برجها ،هفته ها و روزها يك تاريخچه تقريباً افسانه اي درست كرده اند،اما در اين افسانه ها واقعيتهايي نهفته است و آن اين است كه با شروع زندگي اجتماعي بشر و تمدن مردم ،لازم بود كه انسانها تابع مقرراتي باشند تا بتوانند با هم زندگي را ادامه دهند ،از اين رو مقررات سال،برج،…كاملاًطبيعي و بديهي است .جالب آنكه هر كدام از اين مقررات هم براي خود حكمتي قابل توجه دارد.

ابتدا از نوروز آغاز مي كنيم .از قديم مردم ايران دريافته بودند كه آفتاب در هر سال بعد از 365روز و چند ساعت دوباره به همان مكان برمي گرددكه حركتش را آغاز كرده بود وبه همين جهت زمان سال جديد را نوروز نام نهادند، به اين معني كه دوباره روزي از يك سال جديد ،از نو آغاز شده است كه مركز زمين بر نقطه اعتدال بهاري قرار مي گيرد ،روز اول فرودين ماه روزي است كه تحويل سال بين ظهر روز قبل و پيش از ظهر آن روز صورت مي پذيرد .

مثلاً تحويل سال 1384 بين ظهر روز یکشنبه30 اسفند ماه و پيش از ظهر روزدو شنبه وقوع يافت پس روز اول فروردين 1384روزدوشنبه بود.

با مشخص شدن سالها ،تقسيم بندي دوم آغاز شد ،كه تقسيم فصلها بود و مبناي آن تغيير طبيعت و حالت زمين بود ،بدون شك شناخت فصلهادر جاي امكان پذير بود كه مردم آن سرزمين چهار فصل را به معناي واقعي آن تجربه مي كردند ،كه در ايران هر چهار فصل از پي هم مي آمده است .اما براي آنكه هر كدام از فصلها به شكل دقيق تر و معلوم تر مشخص شوند برجها را بوجود آوردند،كه در اينجا از نجوم و صور فلكي استفاده مي كردند ،بدين طريق كه در طي يك سال 12صورت فلكي در آسمان مشاهده مي شد كه مدت روئت هركدام در آسمان 30الي31روز ميباشد. و چونكه در 6 ماهة اول سال زمين ،از خورشيد دور تر است و با سرعت كندتر حركت مي كند «طبق قوانين كپلر و نيوتن»پس مدت 6برج اول طولاني تر و هر كدام 31 روز مي باشند.

نامگذاري برج ها:

در گذشته نامگذاري برجها را بر اساس همان تصوير صور فلكي كه از كنار هم قرار گرفتن چندين ستاره به تصور در مي آوردند ،انتخاب كردند ،كه نام برج هاي قديم عربي است به نامهاي زير مي باشند.

1.حمل 2.ثور 3.جوزا 4.سرطان 5.اسد 6.سنبله 7.ميزان 8.عقرب 9.قوس 10.جدي 11.دلو 12.حوت

اما برجهاي امروزي به زبان پهلوي مي باشند:

      1.         فروردين:در زبان پهلوي، معني اين برج آن است كه در چنين وقتي گياهان رشد و نمو خود را آغاز مي كنند.

   2.    ارديبهشت:اين نام را به اين منظور بر برج دوم سال گذاشته اند ،كه به نظر مردم در اين وقت جهان و طبيعت به بهشت مي ماند،يعني از فرط سبزي ،خرمي و صفاي طبيعت ،دنيا مانند بهشت مي شود.(اردي=مانند)

   3.    خرداد :فلسفه نامگذاري اين برج آن است كه طبيعت غذاي مردم را در اين وقت به آنان عرضه مي كند،و اگر در خرداد طبيعت با مردم سر سازگاري و توافق داشته باشد آن سال،سال خوب و پر بركتي خواهد بود

   4.    تير:در اين برج اشعه آفتاب به تدريج مايل مي شود و ماه تير به عنوان اولين برج فصل تابستان ،آغاز افزايش اصابت تشتر با گرماي شدید خورشيد به زمين است.

   5.    مرداد:بدين منظور نام اين برج را مرداد گذاشته اند كه خاك سهم خود را به مردم مي دهد ،يعني ميوه ها در اين برج به حالت پختگي و رسيدگي كامل ميرسند و به يك تعبير ديگر چون در هوا،گردو خاك پراكنده مي شود نام آنرا مرداد نهاده اند .

   6.    شهريور :علت نامگذاري اين برج به شهريور ،در روال زندگي قديم كشاورزان از دخل و در آمد خود «ريو»را به شهرياران يا پادشاهان مي دادند ،در حقيقت در آخر تابستان هر چه كه محصولات كشاورزي بدست آمده محاسبه شده و در نهايت ماليات پادشاهان را پرداخت مي كردند .

   7.    مهر :وقتي كه حساب و كتاب مالياتي مردم مشخص مي شد آن وقت هر كس سعي مي كرد قبل از فرا رسيدن سرما ويخبندان ،آنچه از محصولات كشاورزي بدست آورده را براي فصل سرما ذخيره سازي كنند،و در اين وضعيت هر كس كه محصولي نداشت ديگران به او كمك مي كردند و بخشي از سهم خود را به او مي دادند .بدين ترتيب مردم در حقيقت در اين موقع مهر و محبت را ميان خود تقسيم مي كردند.

   8.    آبان:در برج دوم پائيز معمولاًزماني بوده كه ريزش باران آغاز مي شده و افزايش ميزان باران به آن معنا بود كه سال ديگر اوضاع كشاورزي از نظر آب خوب خواهد بود .

   9.    آذر :آذر به زبان پهلوي قديم به معنای آتش مي باشد ،كه در اين برج سرماي هوا بسيار زياد مي شده به گونه اي كه مردم نيازمند آتش مي شدند تا با استفاده از گرماي آن به مبارزه با سرما بروند .

  10.   دي :به زبان پهلوي قديم به معناي ديو كه از قديم سمبل بدي و سختي بوده است .در اين موقع زمين از خرمي و حاصلخيزي بدور است ،و برگ درختان بكلي مي ريزند ،خلاصه براي مردم كشاورز فصل سختي آغاز مي شود.

  11.   بهمن : اين برج كه از تركيب دو عبارت «به و من»درست شده است و معنايش اين است كه اين برج مانند دي به همان ماند،يعني مانند دي سخت و سرد است.

  12.   اسفند :نام كامل و قديمي اين برج «اسفند يارماه»بوده است ،و به زبان پهلوي قديم اسفند يعني ميوه . اسفندیارماه يعني در اين موقع درختان ميوه و گياهان فصل دميدن و زندگي را از سر گيرند و مردم در انتظار سال نو مي باشند.

پيدايش هفته و نامگذاري روزهاي آن

در زمانهاي قديم براي تنظيم روابط اجتماعي مانندداد و ستد و غيره واحدي كوچكتر ازبرج مورد نياز بود.در بعضي از اقوام باستاني دوره هاي 4روزي و 6روزي معمول بوده است .

در مصر دورهاي ده روز متداول بود ،روميان دورة9روزي را مراعات مي كردند ،در چين دورة10روزي به نام هسون معمول بود،در تقويم زرتشتي ها ماه به دو دورة 7روزي و 8روزي تقسيم مي شود.

اما سر انجام دورة7روزي بنام هفته جاي خود را در ميان همة اقوام باز كرد ،بعضي از صاحبنظران و منجمان مي گويند كه انجم هفتگانه جهان مثل خورشيد،ماه ،تير،ناهيد،بهرام ، برجيس و كيوان در اين انتخاب و كار اثر داشته اند و دليلشان اين كه نام روزهاي هفته در اغلب زبانهاي اروپايي و لاتين بنامهاي اين هفت انجم آسماني است.

گرد آورنده :

طاهره نادري : دبير زمين شناسي ناحیه دوكرمان

منبع : كتاب اختر شناسي پايه  واینترنت