گسل های موجود در استان کرمان
دریک تقسیم بندی کلی، می توان گسلهای منطقه کرمان را دردو بخش معرفی نمود :
الف- گسل های مدفون
ب- گسل های آشکار
الف- گسل های مدفون : گسلی است که رخنمون سطحی نداشته و به کمک شواهد غير مستقيم ، می توان به وجود آن پی برد.قابل ذکر است ، عدم رخنمون سطحی، دلیل فعال نبودن این گسل ها نمی باشد. با انجام عمليات صحرائی که با هدف شناسايی گسل های مدفون در منطقه کرمان صورت پذيرفت ، مناطق احتمالی وجود گسل های مذکور به شرح زیر ، می باشند :
1ـ گسل زنگی آباد: این گسل، با راستای w 30 N وطول تقریبی 25 کیلومتر ، از شمال فرخ آباد شروع و تاحوالی کمربندی زرند ، امتداد می یابد. این گسل درطول مسیر خود از روستاهای زنگی آباد و شاهرخ آباد ، عبور نموده و درتمام مسیر ، هیچگونه رخنمون سطحی ندارد و همواره درزیر پهنه -های سلیسی ، رسی و به طور محلی ، نمکی قرارگرفته است ، با توجه به وضعیت تکتونیکی منطقه ، مکانیسم گسل معکوس با مولفه راست لغزه رو ، تعیین می شود .
2ـ گسل باغین : گسل باغین ، باراستای W 72N ، از شمال شرق رفسنجان آغاز و با عبور از مجاور روستاهای باقرآباد ، قاسم آباد ، کریم آباد ، سعدی و ابراهیم آباد درجنوب شرق باغین ، خاتمه می یابد طول تقریبی این گسل ، 75 کیلومتر است و درتمام طول خود ، فاقد رخنمون
سطحی می باشد .این گسل به وسیله پهنه های سیلیس ، رس و به طور محلی نمکی ، پوشیده شده است . مکانیسم گسل باغین نیز با توجه به شواهد زمین شناسی ، مشابه گسل زنگی آباد پیش بینی می گردد.
3ـ گسل بردسیر : گسلی است با راستای W 48N ، که از حوالی جنوب شرق رفسنجان آغاز و به سمت جنوب شرق بردسیر با طول تقریبی 100 کیلومتر امتداد یافته است . این گسل درطول مسیر خود ، از مجاور روستاهای ده یعقوب ،علی آباد، ناصریه ، نصرت آباد ، جاجین و شهر بردسیر زیر مخروط افکنه های جوان، مدفون گردیده است . مکانیسم این گسل ، نیز مشابه دو گسل فوق الذکر می باشد.
4ـ گسل راین : این منطقه ، ازمجموعه گسل هایی تشکیل یافته است که راستای عمومی آنها W60N می باشد و مجموعه مذکور ، متشکل از گسلهایی است که دردشت میان بردسیر و راین ، به موازات هم امتداد یافته اند طول تقریبی این منطقه ، 60 کیلومتر برآورد میگردد. مکانیسم گسل های اصلی منطقه ، مشابه مکانیسم گسل های قبل ، پیش بینی می شود .
نکته قابل توجه دراین بخش ، وجود یک گسل مزدوج با گسل اصلی منطقه راین است که درنقشه های سازمان زمین شناسی کشور ، پیشنهاد شده است .باتوجه به غیر همزا بودن این گسل با منطقه برشی اصلی فعالیت چندانی برای آن متصور نمی باشد .
ب ـ گسل های آشکار
1ـ گسل کوهبنان : گسلی است باراستای شمال غربی ـ جنوب شرقی ، طول این گسل ، 300 کیلومتر ، برآورد شده است و مکانیسم آن ، فشاری با شیب به سوی شمال شرقی است .
امتداد این گسل راست لغز راست رو ، سنگهای پرکامبرین و پالئوزوئیک برروی مخروط افکنه های رسوبات کواترنر دشت ، رانده شده اند. از 5 کیلومتری شمال کرمان تا هوتک( واقع در5/32 کیلومتری شمال غربی کرمان) ، یال برگشته تاقدیس رانده شده ای درراستای گسل کوهینان ، دیده می شود . افراز گسل کوهبنان درشمال غربی جاده کرمان ـ زرند کیلومتر
5/18 بروز دارد . درمنطقه گسلی کوهبنان ، درشمال روستای سردر راندگی سازه های
پالئوزئیک ، برروی پادگانرهای آبرفتی جوان ، با شیب کمتر از 20 درجه ، به سوی شمال ،
دیده می شود . از روستای تنجون تایتدر گسل میان سازنده شمشک و دشت قرارمی گیرد و
درشمال غربی ریگ آباد ، مرکز کوه و دشت را مشخص می نماید .
اثر گسل کوهبنان ، به وضوح برروی زمین و درمقطع ، قابل تشخیص ، است . دربخش شرقی زرند ، نزدیک اوبانگ ، گسل ازروی سنگها عبور می کند که سازنده های مامبرین زیرین به طرف غرب برروی سازنده های ترباسی و پالئوزوئیک ،تر است شده اند. گسل کوهبنان ، به عنوان یک گسل فعال که با زمین لرزه های بزرگی همراه بوده است ، شناخته می شود .
2ـ گسل شهربابک : اين گسل ، به عنوان یکی از چندین گسل اصلی فلات ایران ، شناخته می شود
این گسل ، درحقیقت ، دربرگیرنده یک منطقه گسلی ، با طول قابل مشاهده 270 کیلومتر ، درخط
مستقیم و جهت کلی شمال غربی - جنوب شرقی است . گسل مذکور از نزدیکی دهستان «ده
شیر» دراستان یزد ، تا چند کیلومتر ، به طرف جنوب شرقی شهربابک امتداد داشته و از طول
مسیر این شهر عبور می کند .
ازآنجایی که هرگسلی که دردوران چهارم زمین شناسی فعالیت داشته است ، گسل فعال لرزه خیزه
تلقی می شود ، گسل شهربابک ، نیز گسل فعال است و توان ایجاد زمین لرزه های مهم را دارا است.
4ـ گسل رفسنجان : اين گسل ، یک گسل کواترنری با روند شمال غربی ـ جنوب شرقی است ودر 20 کیلومتری جنوب رفسنجان ، قراردارد .طول آن ، بیش از 140 کیلومتر است شیب این گسل به سمت جنوب غربی است . طول این گسل ، بیش از 100 کیلومتر با لغزش راستگرد است و درطول دوره کواترنری ، دو بار فعال شده است . بخش جنوب شرقی آن ، مرزمیان سنگهای آتشفشانی سنگهای آذرآواری را تشکیل می دهد . این گسل ، علاوه بر جنبش فشاری دارای جابجا شدگی راست لغز راست گرد، می باشد .حرکات بسیار جوان این گسل ، دراطراف روستاهای دهوئیه دوخان سبز ، نیز دیده می شود و جابجاشدگی عمودی این گسل ، درخان سبز به حدود 40 متر می رسد . نابهنجاری درسطح آبهای زیر زمینی ، دردوسوی گسل ، از دلایل فعال بودن آن است و درشرق جاده سرچشمه ـ رفسنجان ، ازکیلومتر 7 به بعد گسل باعث رسوبات گج دار «پلیتوس» درشمال و سنگهای ولکانیکی ، درجنوب شده است
5ـ گسل بم : راستای این گسل ، شمال ـ شمال غرب و جنوب ، جنوب شرق است . این گسل
کواترنری با طولی درحدود 65 کیلومتر، درشرق شهر بم قراردارد و از شمال و شمال شرق بم آغاز
و درجنوب بخش شمالی رشته کوه جبال بارز ، خاتمه می یابد . یک زمین لرزه باشدت کم و
کانون کم عمق برروی بخش جنوبی گسل ، مشخص شده است .
6ـ گسل ده شیر : این گسل ، به طول 350 کیلومتروراستای شمال - شمال غربی و جنوب ـ
جنوب شرقی ، ازجنوب غربی نائین شروع می شود و تا چاه کوه ، در نزدیکی سیرجان ، ادامه
می یابد ، این گسل ، ضمن قطع نمودن رسوبات کواترنر، نهشته های کرتاسه بالایی را درحدود
50 کیلومتر ، به صورت راست رو جابجا ، نموده است . زمین لرزه ای ، برروی آن گزارش نشده
است .
7ـ گسل انـار : این گسل درغرب شهرانار واقع شده و راستای آن شمال ـ شمال غرب و جنوب ـ
جنوب شرق ، می باشد . طول آن ، حدود 100 کیلومتر است ، که بخش شمالی گسل ، سد
میزان ، است . حرکت این گسل ، راسترو ، بوده ودربخش غربی آن پائین افتادگی ، دیده می شود .
8ـ گسل جیرفت : این گسل ، شاخه ای از دنباله گسل سرمیزان می باشد . گسل جیرفت ، نهشته
های کواترنر را قطع می کند و احتمالا جنبش آن به صورت راستا لغز ، می باشد . یکی از
کانونهای کم اهمیت و نیز یک گودی 60 تا 90 کیلومتری درشمال کهنوج ، روی این گسل ،
قرارگرفته است .
9ـ گسل لکرکوه : گسل لکرکوه ، درفاصله تقریبی 4 کیلومتری راور قراردارد . راستای این گسل ،
شمالی ـ جنوبی است . طول آن ، نزدیک به 130 کیلومتر و شیب آن ، به سمت غرب و دربعضی
نقاط به طرف جنوب غربی است . این گسل ، علاوه برجنبش فشاری ، دارای جابجا شدگی راستا
لغز می باشد .احتمال می رود زمین لرزه سال 1290 ، درارتباط با فعالیت این گسل ، بوده باشد.
